ACT: stop met achteruit kijken en ga leven

Bijgewerkt op: 28 dec. 2021



Wat is er fijner dan filosoferen met je vrienden en vriendinnen over de hechtingsstijlen verlatingsangst en bindingsangst? Met je broers en zussen herinneringen ophalen over jouw trauma's en het ontstaan ervan? Ben je nu slecht gehecht omdat je moeder een postnatale depressie had of ligt het aan je vader die er nooit was? Glaasje wijn en een kaasplankje erbij en je hebt een topavond! Toch? Maar wat levert het je op behalve verbinding met je gespreksgenoten en het bewustzijn dat er iets niet klopt? Wordt jouw leven in het hier-en-nu eenvoudiger? Nee, zeggen de derde generatie gedragstherapeuten. Zolang je in de achteruitkijkspiegel blijft kijken naar jouw leven, ga je niet voluit leven.


ACT: het werkt!

Om even bij de metafoor van de auto te blijven. Als je voortdurend naar de stip op de horizon kijkt of in je achteruitkijkspiegel dan zie je niet wat er nu gebeurt. Dat is om z'n zachtst gezegd vervelend, want je leeft nu en je kunt de tijd die je verbruikt aan mijmeren over vroeger of dagdromen over later niet meer terugkrijgen. Acceptance & Commitment Therapie (ACT) of ACT-coaching helpt je om in het nu te leven. ACT is een derde generatie gedragstherapie die bewezen werkend kan zijn. Verderop in dit artikel leg ik je uit wat het inhoud, maar ik wil het eerst even met je hebben over de claim dat het bewezen werkend kan zijn. Dat bewijs heb ik niet verzameld, maar dat is gedaan door psychologen en psychiaters uit heel de wereld. ACT heeft zijn wortels in de Relational Frame Theory (RFT) (Jansen & Batink, 2014). Het belangrijkste verschil met de tweede generatie gedragstherapieën is dat ACT je helpt uit te zoomen van je gedachten in plaats van dat je de focus op je gedachten legt. Dat loskomen van je gedachten levert je de veerkracht op om met tegenslag om te gaan.


Psychologische flexibiliteit oftewel veerkracht

Maar wat houdt ACT in? Om even met een cliché te starten: zonder dieptepunten geen hoogtepunten. Als je ACT gaat toepassen dan leer je dat lijden en geluk, en alles wat daartussen zit, bij het leven hoort. Het zijn onze gedachten over geluk die maken dat we ons extra ongelukkig voelen, want onze gedachten vertellen ons dat iedereen om ons heen gelukkig is, dat je recht hebt op geluk, dat geluk maakbaar is en dat je een loser bent, omdat jij ongelukkig bent. ACT leert je de gedachten te zien als gedachten: constructies van je hoofd die waar of niet waar kunnen zijn, maar waar jij niet altijd iets mee hoeft. Een beetje zoals die zeurende tante die op een verjaardag alweer naast je zit: je hoort haar babbelen, maar je doet niets met haar gezeur. Het heeft geen zin om haar te zeggen dat ze haar mond moet dichthouden, want dat kan ze niet. Ze is nu eenmaal wie ze is. Zoals je haar kunt accepteren en 'negeren', zo kun je ook jouw eigen gedachten accepteren en naast je neerleggen. Veel vrouwen hebben bijvoorbeeld geen vriendelijke gedachten voor ze ongesteld moeten worden. Ik ben behoorlijk vredelievend, maar in die fase van de maand was ik in staat om iemand te vermoorden. Tot ik ontdekte dat er een verband was met mijn hormonen en toen zei ik regelmatig tegen mijzelf als ik weer nare gedachten had: ik moet vast weer ongesteld worden. Ik leerde zelfs dat het verstandiger was om belangrijke beslissingen even uit te stellen tot na die fase, want dan keek ik vrolijker tegen het leven aan en dan kreeg ik geen spijt van mijn soms te drastische beslissingen. Daardoor werd ik psychisch flexibeler en dus veerkrachtiger.


Waarden: hoe wil je leven?

Als je ACT gaat toepassen in je leven, dan ga je leven vanuit jouw waarden. Waarden zijn de thema's die jij belangrijk vindt in je leven. Het zijn geen leefregels (normen), maar thema's waar jij op aangaat. Ik ken bijvoorbeeld een man die aangaat op thema's als rechtvaardigheid en gelijkheid. Het zal je niet verbazen dat hij actief is voor Amnesty International en dat je hem tijdens festivals achter zo'n kraampje kunt vinden. Je ziet hem opbloeien als hij bezig is met zijn werk voor Amnesty. Hij leeft vanuit zijn waarde en dat kun jij ook. Wanneer jij ontdekt (en daar helpt een ACT-therapeut of een ACT-coach jou bij) wat jouw waarden zijn, dan kun je vanuit die waarden gaan leven. Hoe je dat doet? Ik laat je jouw eigen missie/visie schrijven, zodat je die kunt gaan gebruiken bij het maken van keuzes. Je kunt dan kijken of je baan en hobby's passen bij jouw waarden of dat je daarin wat wil veranderen. Je kunt zelfs checken of je relatie en vriendschappen passen bij hoe jij het liefst wil leven!


Hoe zit het nu met die achteruitkijkspiegel en die stip op de horizon?

Ik begon dit artikel met die metafoor van die auto: de achteruitkijkspiegel en de stip op de horizon. ACT leert je dat je op dit moment naar jouw waarden kunt gaan leven. Dus niet later, als je met pensioen bent, de staatsloterij hebt gewonnen of eindelijk die leuke partner hebt gevonden. Maar nu, want eigenlijk heb je geen ander moment dan nu. Gisteren is geweest, morgen is de toekomst. Als je vandaag naar buiten gaat, dan regen je nat, verbrand je bruin (of rood) of je krijgt het koud. Dat is de realiteit waarmee je hebt te dealen!


Bron: Jansen, Gijs & Batink, Tim (2014) Time to ACT. Onderzoek en evidentie p.34


33 weergaven0 opmerkingen